Mimarın Adı Palladio...

Vicenza, Kuzey İtalya'da hakkı yenmiş bir kent. Milano ile Venedik arasında, Verona ile Padua ortasında, sağından solundan, kuzeyinden güneyinden geçilen, gelinip geçilen, bir uğranıp geçilen, nedense hiç kalınmadan hep geçilen bir kent.

Venedik gibi şatafatlı olmayabilir; Verona gibi ünlü bir festivale sahip olmayabilir, ancak kendi içinde eşsiz bir değeri var: Vicenza, Palladio'nun kenti... Mimar Andrea Palladio'nun kenti… Mimar ve kent öyle bir bütünleşmiş ki, oraya ``Palladio'nun kenti'' denmiş. Salt bu nedenle mimarların kabesi sayılabilir.

Verona'ya Opera Festivali'ni izlemeye gelmişken, Vicenza'yı ve Rönesans'ın bu mimari dehasının eserlerini tanımadan, Vicenza'dan geçip gidemezdim.


Taş ustası

16. yüzyılda mimarinin çehresini değiştirecek olan Andrea Palladio yoksul bir taş işçisiydi (1508 Padua doğumlu). Genç yaşlarda Vicenza'ya gelme nedeni ünlü taş ustalarının yanına çırak olarak girmek istemesi... İleri bir yaşta (o zamanlar 30 yaş, fazlasıyla ileri sayılıyor!) Giangiorgio Trissino adlı varlıklı bir mesenle tanışmasaydı belki de dünya onu tanımayacaktı. Palladio'nun taş işçiliğindeki ustalığı ve dehayı keşfeden Trissino, onu Roma'ya görgü ve bilgisini geliştirmeye yollayacaktı. Roma dönüşünde taş işçiliğinden mimarlığa geçmiştir Palladio. Vicenza'nin içinde ve dışında özel ve kamu yapıları, ayrıca kendi adını taşıyacak olan ``Palladio'' villaları birbirini izleyecektir artık...
O gün bugün değerlerinden ve önemlerinden hiçbir şey yitirmeyen, mimarlık öğrencilerine derste okutulan bu villaların neydi özelliği?

Eğer tüm kitaplarda Palladio hakkında tüm okuduklarımı unutup, yalnızca bu gezide gördüğüm, içini dışını gezdiğim villalara bakıp bu soruyu yanıtlamam gerekirse, seçeceğim ilk sözcükler şunlar olur:

Sonsuz bir uyum... Estetikle işlevselliğin bütünlüğü... Simetrinin gücü... En yalın ve en klasik formların tekrarından doğan ahenk... Doğayla iç ve dış mekanların bütünleşmesi...

Palladio 16. yy.'da tarıma dayalı bir ekonomide toprak sahiplerinin ısmarladığı villaları yaparken kendi kökenlerini, yoksul geçmişini hiç unutmamış. Tüm mekanların önce işlevsel olması gerektiğini, ama aynı zamanda müşterinin isteklerini yerine getirmesi ve ev sahibinin yalnızca kişiliğini değil, ekonomik, toplumsal durumunu da ifade etmesi gerektiğini vurgulamış.Yalnız mal sahibinin değil, uçsuz bucaksız çiftliklerde çalışanların , hizmette ya da tarımda çalışanların da yaşam koşullarını mekan düzenlemeleriyle korumuş.

Yeni bir mimari anlayışı ortaya koyarken, klasik formları ve kendinden önce kullanılanı atıp yok saymaktansa, onları değerlendirme, onları yeniden kullanma yoluna gitmiş. Kimi zaman radikal değişikliklere giderken bile geçmişten (Roma döneminden örneğin) kendi gününe ilişkiler kurmuş. Sonuç: Kentinin çehresini değiştirmiş.


Kıskançlık

Palladio'nun yazmış olduğu `Mimariye Dair Dört Kitap'' yalnız mimarlığın temel bilgilerini içermekle kalmıyor, mimarlara inşaat için yer seçiminden, ışığın kullanımına sayısız öğütler de veriyor. Ama belki de en önemlisi, ekonomik, politik ve toplumsal ilişkileri , mimariye taşıması…

16. yy.'da çehresi değişen bu kentin sokakları bugün de bir tiyatro dekorundan farksız. O gün bugün harika korunmuş. Vicenzalılar kentin ve mimarlarının üzerine titriyor, değerinin bilincindeler...

Bu bir yazıya ne bu tiyatro dekoru gibi kenti ne de doğa nimetleriyle insan dehasını buluşturan Vicenza'nın çevresini sığdırabilirim.

Gelelim benim kıskançlığıma: Palladio'nun tüm eserleri UNESCO'nun Dünya Kültür Mirası'na çoktan girmiş.

Aynı dönemlerde yaşayan bir başka büyük mimarın Koca Sinan'ın tüm eserleri için acaba biz ne yapıyoruz?

"Palladio'nun kenti Vicenza''yı dolaşırken, Mimar Sinan bir an olsun aklımdan çıkmadı.


07 Ağustos 2004