Dost Mektupları...

Yıl 1967. Gazetecilikte ilk günlerim...  Amerikalı yazar James Baldwin'in İstanbul'a geldiğini duyduğum an, bir randevu ve soluğu yanında almıştım... Saatler süren bir konuşma. Sorular, yanıtlar...

Ertesi günün akşamı müzikli, içkili bir yer­de  James Baldwin, Gülriz Sururi ve Engin Cezzar'a rastlıyorum. Masalarına katılıyorum. Sahnede genç bir şarkıcı "Blues" söylüyor. Bir ara sohbet  niyetine «Fena söylemiyor değil mi?» diyecek oluyorum... O anda masaya bir yumruk iniyor. O anda fırtına, kıyamet, ateş!

«Bu... Bu, benim müziğim! Atalarımın müziği! Adam, müziğimi katlediyor! Rezil ediyor!..» Kocaman açılmış gözleri yuvalarından fırlamış, öfkeden sözcükleri bulmakta güçlük çekerek, kesik kesik, ama haykırarak burnundan soluyor ve üzerime tüm şimşeklerini yağdırıyor! «Sen! Sen  buna fena değil diyebiliyorsun!.. Adam müziğimi öldürüyor! Beni öldürüyor ve sen!..»

Çevremizdekiler onu bir yana, beni bir yana uzaklaştırırken; onu yatıştırmaya, beni avutmaya çalışırken, O,  simsiyah yüzü mora dönüşmüş bîr volkandı. Ve arkamdan şöyle bağırıyordu:

«Sana, sana hiç güvenim yok! Onun için seni men ederim. Benimle ilgili, dün konuştuklarımızla ilgili tek satır yazamazsın!» Çok korkmuştum!  Ama artık çok geçti. Çünkü yazımı çoktan gazeteye vermiştim.

Ertesi sabah Baldwin röportajım «Yeni Gazete»de çıktığında ben hâlâ korkudan titrerken kapı çaldı... Minik bir sepette 25 adet gül. Güllerin arasında bîr kart: «Bütün söylediklerimi geri alıyorum, sizden özür diliyorum. Yazınızı çok sevdim. Teşekkür ederim.» îmza: James Baldwin.

Öğrencilik yıllarımda eserlerinden tanıdığım ve yalnız çevremdeki siyahların değil, kendi beyazlığımın da kimliğini keşfetmeme yardımcı olan. ve başucuma yerleşen «The Fire Next Time - Bir Daha Sefere Ateş» kitabıyla hayran/tutkun olduğum James Baldwin'le İşte ilk böyle karşılaşmıştım...

Dostluk Kardeşlik

Şimdi durup dururken nereden çıktı bu anekdot demeyin. Durup dururken değil.  Yapı Kredi Yayınlarından çıkan, James Baldwin ile Engin Cezzar'ın "Dost Mektupları"nı okuyorum.  Yukarıdaki de dahil olmak üzere, daha nice  yaşanmış anı  bana yeniden ve yeniden anımsatan mektuplar, açıklamalar...

Ama sadece  yaşadıklarımızı anımsatmakla kalsaydı bu mektuplar,  kanımca böyle değerli olmazdı. Değerleri,  dostluk, kardeşlik ilişkilerini  ortaya koymasında... Bu dostluk ilişkisinin, birlikte çalışmakla, üretmekle  perçinleştiğini göstermekte...  Bu mektuplar aynı zamanda 20. yüzyılın çok önemli bir yazarının  iç dünyasını da ortaya koyuyor... Bu sıra dışı yazarın   o birbirinden güçlü eserleri yaratırken verdiği mücadeleyi de ortaya koyuyor.

Engin Cezzar'la  James Baldwin'in dostlukları  50'li yıllara dayanıyor.  Oyuncu, tiyatrocu yetiştirmekle ünlü  New York'daki  "Actor's Studio" ya... 1957'den, Baldwin'in  öldüğü 1987'ye dek  arkadaşlıkları, dostlukları sürüyor.  Sık sık buluşmalarla,  düşlerle, düş kurmakla, düş kırıklıklarıyla, ortak projeler üzerine çalışmakla, ortak mücadelelerle  ve sonsuz bir sevgiyle  ilerleyen  bir dostluk onlarınki... Yazın hayatıyla, tiyatroyla, sinemayla, oyunculukla, yönetmenlikle  ve ha bire yeni tasarılarla,  yaratıcılıkla beslenen bir dostluk...

Baldwin üzerindeki baskı

Ama tüm sanatsal faaliyetin arasında Baldwin üzerindeki  baskıyı da görebiliyorsunuz. (Yayınlananlar daha çok  Baldwin'in mektupları.  )
Ah hele  o mektup: Diyor ki Baldwin " Bir bağış kampanyası için Martin ile Carnegie Hall'da sahneye çıkmak üzere New York'a davet edildim.  Takım elbisem yoktu, hemen o gün bir takım diktirdim. Aynı  takımı Martin'in cenazesine giydim."

Bunca yalın anlatıyor Engin'e, Martin Luther King'in ölümünü...

Kimi mektubu okurken onun «İnsanoğlu olarak doğmuşum, insanoğlu olarak yaşayacağım ve insanoğlu olarak ölecektim. Ama atalarımdan da bir miras almıştım.  'Pis zenci' olma mirası...» deyişini sık sık anımsadım. Bunu söylediğinde 60 yaşındaydı.

Haksızlığı, ayırımcılığı iyi bilen, yaşayan, hisseden James Baldwin,  yaşamı boyunca  her tür ayırımcılığa karşı mücadele etmekten vazgeçmedi.  Amerika'da ve dünyanın her yerinde... Arkadaşı, kan kardeşi  Engin'e  1974'de yazdığı bir  mektupta  şu açıklaması dikkat çekici:  "Amerika'nın işlediği suçların  Almanya'nın işlediği suçları  bağışlatmayacağını; eğer Almanlar benim  bir tanığı olduğum ünlü  Amerikan zenci sorununu gerçekten anlamak istiyorlarsa, harıl harıl ve minnetle sokaklarını süpüren Türklerle, Yunanlılarla, İspanyollarla  konuşmalarının yeterli olacağını söylemem  de her şeyin üzerine tüy dikti. "

Bu mektupları Seçkin Selvi'nin,  her sözcüğü, her satırı,  hatta her satır arasını anlamlandıran enfes  Türkçe'sinden okuyoruz.  Yıllar boyu James Baldwin'i yakından tanımış, onunla çalışmış  biri olarak, kitabı  Türkçe okurken, sanki Jimy'nin sesini duyuyormuşum, onu dinliyormuşum   duygusuna kapılıyordum.

Teşekkürler Engin Cezzar,  bu dost mektuplarını, arkadaşın Baldwin'in  direncini ve duyarlığını bizlerle paylaştığın için...  

Cumhuriyet- 15 Şubat 2008